Detaylı bilgi için betmatik adresini ziyaret edebilirsiniz.
Antik DNA araştırmaları yeni bir gerçeği ortaya koydu: Veba, insanları 5.500 yıl önce de tehdit ediyordu. 18 Haziran 2026 ‘da yayımlanan bu bulgular, uluslararası bir araştırma ekibinin Doğu Sibirya’daki Baykal Gölü çevresindeki avcı-toplayıcı mezarlarından elde ettiği insan kalıntılarına dayanıyor. Araştırmacılar, antik dişlerde bulunan DNA örneklerini inceleyerek, daha önce bilinmeyen Yersinia pestis türlerine ulaştılar. Çalışmada incelenen 46 bireyden 18’inde veba bakterisine ait genetik izler tespit edildi; bu oran, Orta Çağ dönemine ait bazı veba mezarlıklarında görülen oranlardan bile yüksek.
Uzun yıllardır açıklanamayan çocuk ölümleri konusuna da ışık tutan bu çalışma, mezarlıklardaki ölümlerin olağan dışı dağılımını gözler önüne serdi. Araştırmalar, özellikle çocuk ve gençler arasında yüksek ölüm oranlarının varlığını ortaya koydu. Radyokarbon tarihleme sonuçları, birçok bireyin kısa bir zaman diliminde hayatını kaybettiğini gösteriyor. Bazı durumlarda kardeşlerin ya da ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte aynı dönemde öldüğü ve yan yana gömüldüğü belirlendi.
Bilim insanları, bu bulguların söz konusu toplulukların ciddi veba salgınlarından etkilendiğini düşündürdüğünü belirtiyorlar. Alberta Üniversitesi’nden arkeolog Andrzej Weber ise yıllardır çözülemeyen yüksek çocuk ölümlerinin nedeni olarak vebayı işaret ediyor.
Daha önce yapılan bazı çalışmalarda, erken dönem veba türlerinin büyük salgınlara yol açamayacak kadar zayıf olduğuna dair yaygın bir inanış vardı. Ancak yeni veriler bunun tam tersini gösteriyor; antik veba türlerinde daha sonra görülmeyen özel genetik faktörlerin bulunduğu ifade ediliyor. Bu yapının güçlü bağışıklık tepkileri oluşturarak enfeksiyonları daha ölümcül hale getirmiş olabileceği düşünülüyor. Kopenhag Üniversitesi’nden Doç. Dr. Martin Sikora, antik veba türlerinin pirelerle yayılma mekanizması olmaksızın son derece ölümcül olabileceğini aktarıyor.
Araştırmanın diğer bir önemli boyutu ise veban kökeni üzerine sunduğu yeni veriler oldu. Bilim insanları, elde edilen verilerin hastalığın ilk olarak Orta Asya veya Kuzeydoğu Asya’da ortaya çıktığını desteklediğini belirtiyorlar. Ayrıca arkeolojik buluntular, araştırmaya konu olan avcı-toplayıcı toplulukların günümüzde de hala veba taşıyan dağ sıçanlarıyla yakın ilişkide olduğunu gösteriyor. Bu durumun hastalığın enfekte sıçanlardan insanlara geçmiş olması ve tarih öncesi dönemde ölümcül salgınlara yol açmış olabileceği ihtimalini güçlendirdiği değerlendiriliyor.
Sonuç olarak, antik DNA çalışmaları hem tarihsel hem de sağlık açısından önemli ipuçları sunarak geçmişteki halk sağlığı sorunlarına dair yeni anlayışlar kazandırıyor. Bu bulgular sayesinde toplumların geçmişte nasıl etkilendiğini daha iyi anlama fırsatı yakalayabiliriz Yusuf Arslan.
Güncel erişim için betmatik giriş sayfasını inceleyebilirsiniz.
